DARULİTKANDARULİTKAN
DARULİTKAN
Tecvit ilminde yan yana gelen iki harfte mahreç-sıfat yönünden ve üstlendikleri hareke yönünden farklı
iki bağlantı mevcuttur. Bu bağlantılara göre harfler zaman zaman bir takım değişikliğe uğrar yani arızî
olarak farklı sıfatlar üstlenirler. İzhar, idgam, ihfa, medler, tefhim, terkik vb.
İdgam meselesi bu arızî sıfatlardan olup tecvit ilmi içerisinde önemli bir yere sahiptir. Diğer kıraatlerde,
zengin bir harf yelpazesi ile örnekleri bulunan idğâm meselesi, Hafs rivayetinde nispeten daha sınırlı bir
uygulama alanına sahiptir.
Temâsul
Mahreç ve
sıfatları aynı
iki harfin yan
yana gelmesi
Tecânus
Mahreçleri
aynı sıfatları
farklı iki
harfin yan
yana gelmesi
Tekârub
Mahreç ve
sıfatları bir
birine yakın
iki harfin yan
yana gelmesi
Tebâud
Mahreçleri
birbirine
uzak, sıfatları
farklı iki
harfin yan
yana gelmesi
Mahreçleri ve
Sıfatları Yönünden
Harekeleri
Yönünden
Sağir
Birincisi sakin
ikincisi harekeli
iki harfin yan
yana gelmesi
Kebir
İki harekeli
harfin yan
yana gelmesi
YAN YANA GELEN İKİ HARF ARASI BAĞLANTILAR
DARULİTKAN
İDĞÂM
Sözlük anlamı; ‘‘girdirmek, idhal etmek’’ (kılıcı kınına girdirmek vb.)
İstilahi anlamı; bir harfi kendinden sonra gelen harfe katmak suretiyle birinci harfin zatı ve
sıfatlarıyla beraber ikinci harfte tamamen yok olması, ikinci harfin şeddeli okunmasıdır.
İdğâm olan harfe ‘‘mudğâm’’, idğâm olunan harfe ise ‘‘mudğâmun fîh’’ denir.
İdğâmın sebebi; mahreç ve sıfatları aynı veya yakın olan iki harfin yan yana geldiğinde
telaffuz açısından dilde oluşturduğu zorluğu gidermektir.
DARULİTKAN
İdğâm tatbiki açısından ikiye ayrılır:
▪ Kâmil İdğâm: Harfin kendinden sonra gelen harfte zatı ve sıfatlarıyla tamamen yok
edilerek ikinci harfin şeddeli okunmasıdır. Başka bir deyişle iki harfin sesinin tek sese
dönüştürülmesidir.
▪ Nâkıs İdğâm: Birinci harfin ikinci harfte tamamen yok olmayıp güçlü sıfatının kalması
sonucu ikinci harfin bu sıfat eşliğinde okunmasıdır. Bu sebeple ikinci harf şedde almaz.
Nâkıs idğâm sadece sakin arkasına ve harfleri, harfi arkasına harfi
geldiğinde uygulanmıştır.
Mudğâmun fih harfin sesinde kalan sıfatlar;
• Sakin harfinin ğunne sıfatı
• harfinin itbak sıfatı
DARULİTKAN
İDĞÂMI OLUŞTURAN SEBEPLER
1. Hareke Bağlantısı
a- İdğâm Kebir: İki harekeli harf arasında oluşan idğâmdır. Bazı kıraatlerde pek çok idğâm kebir örneği
mevcuttur.
Asım kıraati Hafs rivayeti Şatıbiyye tarikinde idğâm kebirin tek örneği Yusuf suresi 11. ayetinde geçen
kelimesidir. Bu kelimenin aslı
olup Hafs rivayetinde iki vecihle okunabilmektedir;
• İşmam ile idğâm (
): Birinci harfi ikinci harfine edildiğinden ikinci şeddeli okunur.
Şeddeli harfi için verilen ekmel gunne müddetince dudaklar damme pozisyonuna getirilir ancak
damme sesi verilmez.
• İhtilas (
): Birinci harfi, harekesinin 2/3 miktarı verilerek okunur. Diğer bir değişle birinci
harfi diğer harflere göre biraz daha seri okunarak geçilir. Bu esnada ses hafifçe alçaltılır. İhtilas adı
verilen bu uygulama bazı alimler tarafından mecazen ‘ravm’ olarak adlandırılmıştır.
b- İdğâm Sağir: Sakin olan bir harfi kendisinden sonra gelen harekeli harfe katmaktır. Hafs rivayeti Şâtıbî
tarikinde tüm idğâmlar idğâm-ı sağirdir. İstisnası
kelimesidir.
DARULİTKAN
2. Mahreç- Sıfat Bağlantısı
a. İdğâm Mutemasileyn: Mahreç ve sıfatları aynı iki harf yan yana geldiğinde
oluşan idğâm
b. İdğâm Mutecaniseyn: Mahreçleri aynı, sıfatları farklı iki harf yan yana
geldiğinde oluşan idğâm
c. İdğâm Mutekaribeyn: Mahreçleri ve sıfatları birbirine yakın iki harf yan yana
geldiğinde oluşan idğâm
İdğâm Sebepleri
DARULİTKAN
İDĞÂM ÇEŞİTLERİ
Sebebi
Yönünden İdğâm
Tatbiki
Yönünden İdğâm
İdğâm
Kâmil
Nâkıs
idğâm
dışında
kalan
idğâmlar
İdğâm
Nâkıs
Mahreç- Sıfat Bağlantısı
İdğâm
Mutemasileyn
Mahreç ve sıfatları
aynı olan iki harfin
idğâmı
İdğâm
Mutekaribeyn
Mahreçleri ve
sıfatları birbirine
yakın iki harfin
idğâmı
dışındaki
şemsi harfler
İdğâm
Mutecaniseyn
Mahreçleri aynı
sıfatları farklı iki
harfin idğâmı
* Caiz: Bazı kıraatlerde
-
kelimeleri ve
mukattaa harfleri izhar ile okunmaktadır. Mevcut ihtilaftan dolayı
kıraatler açısından bu iki kelime caiz idğâm olarak nitelendirilir.
vacip
*caiz
Hareke Bağlantısı
İdğâm
Kebir
İdğâm
Sağir
DARULİTKAN
İDĞÂM ÇEŞİTLERİ
ÖRNEK TABLO
Mahreç- Sıfat Bağlantısı
Tatbiki
Yönünden İdğâm
Hareke Bağlantısı
İdğâm
Mutecaniseyn
İdğâm
Mutemasileyn
İdğâm
Mutekaribeyn
İdğâm
Kebir
İdğâm
Kâmil
İdğâm
Nâkıs
*
*
* Mushafta tek örneğidir.
*
*
vacip
caiz
Sebebi
Yönünden İdğâm
İdğâm
Sağir
DARULİTKAN
İdğâm mutemasileyn,sağir, vacip, kâmil
İdğâm mutecaniseyn, sağir, vacip, kâmil
İdğâm mutecaniseyn, sağir, vacip, nâkıs
İdğâm mutekaribeyn, sağir, vacip, kâmil
İdğâm mutecaniseyn, sağir, caiz, kâmil
İdğâm mutekaribeyn, sağir, vacip, kâmil
İDĞÂM ÖRNEKLERİ
DARULİTKAN
İDĞÂM ÖRNEKLERİ
DARULİTKAN
İDĞÂM ÖRNEKLERİ
