DARULİTKAN
Sesin Üst Damağa Yönelişi
(Kalınlık Ve İncelik) Açısından Arap Harfleri
İstifâl
Harfin telaffuzu
esnasında sesin
üst damağa
yükselmemesi
(Kalan harfler)
İSTİ’LÂ VE İSTİFÂL
İsti’la
Harfin telaffuzu
esnasında sesin
üst damağa
yükselmesi
Bazen ince
bazen kalın
okunan harfler
(ر ، ل ، ا )
Daima ince (terkik
ile) okunan harfler
(Kalan diğer harfler)
Daima kalın
(tefhim ile) okunan
harfler
DARULİTKAN
ق ك
Mustâ’li harfte sesin üst damağa
yükselmesi ile harfin sesi kalınlaşır.
Mustefil harfte sesin üst damağa
yükselmemesi ile harfin sesi ince
kalır.
İSTİ’LÂ VE İSTİFÂL
DARULİTKAN
TEFHİM
Tefhim kelimesinin sözlük anlamı; ‘ta'zim’
(yüceltmek), istilâhı anlamı ise ‘telaffuzu esnasında
harfin sesinin üst damağa (kubbe kısmına)
yükselmesi neticesinde ağız içini dolduran aks-i
sedâ’ dır.
Bu durum harfin sesinde kalınlık meydana getirir.
ق harfi tefhim ile (kalın) okunan
harflerdendir.
Sesteki
aks-i sedâ
ق
DARULİTKAN
TERKÎK
Terkik kelimesinin sözlük anlamı; ‘inceltme,
yumuşatma’, istilahi anlamı ise ‘telaffuzu
esnasında harfin sesinin üst damağa
yükselmemesi neticesinde ağız içinin
tamamının sesle dolmaması, harfin ince
okunmasıdır.’
ك harfi terkik ile (ince) okunan
harflerdendir.
ك
DARULİTKAN
İSTİFAL
DARULİTKAN
1. Sonrasında elif alan fethalı isti’la harfi (
)
2. Fethalı isti’la harfi (
)
3. Dammeli isti’la harfi (
)
4. Sâkin isti’la harfi (
( )
( )
)
5. Kesralı isti’la harfi (
)
İSTİ'LA HARFLERİNDE
TEFHÎMİN MERTEBELERİ
İkinci Ekol
(Muhammed b. El- Cezeri ö.833)
Birinci Ekol
(İbn Tahhân Ebu’l- Esbağ
Abdu’l Azîz b. Ali es-Sumâtî el-İşbîlî ö. 561)
1. Fethalı isti’la harfi (
) (
)
2. Dammeli isti’la harfi (
)
3. Kesralı isti’la harfi (
)
• Sakin harf için öncesinde gelen harfin
aldığı harekeye göre derecelenir.
DARULİTKAN
İSTİ’LA
DARULİTKAN
İSTİ’LA
DARULİTKAN
BAZEN TEFHİM (KALIN ), BAZEN TERKİK İLE (İNCE) OKUNAN
HARFLER
1. Fethalı ر
2. Öncesi fethalı sakin ر
3. Kendisi sakin,öncesi
sakin, öncesi fethalı ر
4. Dammeli ر
5. Öncesi dammeli sakin ر
6. Kendisi sakin,öncesi
sakin, öncesi dammeli ر
7. Öncesinde vasıl hemzesi alan
sakin ر
8. Kendisi sakin öncesi kesralı,
sonrasında fethalı veya sakin
isti’la harfi bulunan ر ,
ر sakin, öncesi sakin
olan isti’la harfi ve
onunda öncesinde
kesralı bir harf olursa
ر’nın ince veya
kalın okunması caiz
olur.
ر kendisi sakin olup
öncesi kesralı,
sonrasında da kesralı
isti'la harfi gelirse
ر'nın ince veya
kalın okunması caiz
olur. Bu iki vecih vasl
durumunda
geçerlidir.
•
Sükun ile vakf
yapılması
durumunda ise ر
kalın olmak üzere
tek vecih ile
okunur.
1. Kesralı ر
2. Öncesi kesralı
sakin ر
3. Kendisi sakin,
öncesi sakin,
öncesi kesralı sakin ر
4. Öncesinde
ي harf-i lin
bulunan sakin ر
Ince okunur.
Kalın
Tefhim ile
okunan
harfin
arkasına
gelen Elif
Kalın
Öncesinde
fetha __
veya
damme __
gelen
Lafzatullah
lâm’ı
İnce
Öncesinde
kesra __
gelen
Lafzatullah
lâm’ı
Kalın
İnce
kalın ve ince
Elif Meddi
İnce
Terkik ile
okunan
harfin
arkasına
gelen Elif
26/Şuara: 63
12/Yusuf: 21
34/Sebe: 12
Lafzatullah Lâmı
DARULİTKAN
KALIN
Kalın okunan harften sonra gelen elif
meddiyye tefhim ile (kalın) okunur.
(
)
İNCE
İnce okunan harfin arkasına
gelen elif meddiyye (ince) okunur.
(
)
BAZEN İNCE BAZEN KALIN OKUNAN HARFLER
Elif’in Hükmü
DARULİTKAN
Terkik ile
okunan elif
Terkik ile
okunan elif
Tefhim ile
okunan elif
ELİF
ا
DARULİTKAN
KALIN
Öncesinde fetha veya damme gelen
Lafzatullah lâm’ı kalın Okunur.
İNCE
Öncesinde Kesra gelen
Lafzatullah lâm’ı ince okunur
,
BAZEN İNCE BAZEN KALIN OKUNAN HARFLER
Lâfzatullah Lâm’ı Hükmü
DARULİTKAN
Öncesi fethalı
Öncesi dammeli
Öncesi kesralı
LAFZATULLAH LÂMI
DARULİTKAN
(8) durumda kalın okunur
1. Fethalı ر
2. Öncesi fethalı sakin ر
3. Kendisi sakin, öncesi sakin, öncesi fethalı ر
4. Dammeli ر
5. Öncesi dammeli sakin ر
6. Kendisi sakin, öncesi sakin, öncesi dammeli ر
7. Öncesinde arızi kesra alan (vasıl hemzesi) sakin ر
8. Kendisinden önceki harf kesralı olduğu halde sonrasında isti’la harfi bulunan sakin ر
BAZEN İNCE BAZEN KALIN OKUNAN HARFLER
Ra’nın Hükümleri
Kalın
DARULİTKAN
Öncesi kesralı
sonrası
fethalı istila
harfi alan ر
Öncesinde vasıl
hemzesi alan
sakin ر
Kendisi sakin,
öncesi sakin,
öncesi dammeli ر
Öncesi dammeli
sakin ر
Dammeli ر
Kendisi sakin,
öncesi sakin,
öncesi
fethalı ر
Öncesi fethalı
sakin ر
Fethalı ر
RÂ
Kalın
DARULİTKAN
Öncesinde ي harf-i lin
bulunan sakin
Kendisi sakin, öncesi sakin,
öncesi kesralı
Öncesi kesralı sakin Kesralı
RÂ
(ince)
DARULİTKAN
BAZEN İNCE BAZEN KALIN OKUNAN HARFLER
Ra’nın Hükümleri
İnce veya kalın
Ra harfi iki durumda hem ince hem kalın (iki vecih ile) okunur.
ر sakin, öncesi sakin olan isti’la harfi ve onunda öncesinde kesralı bir harf olursa
ر’nın iki vecihle okunması caiz olur.
ر kendisi sakin olup öncesi kesralı, sonrasında da kesralı isti'la harfi gelirse ر'nın ince ya da kalın
okunması caiz olur. Bu iki vecih vasl durumunda geçerlidir.
Sükun ile vakf yapılması durumunda ise ر kalın olmak üzere tek vecih ile okunur.
34/12 Sebe
12/21 Yusuf
26/63 Eş-
Şuara
DARULİTKAN
ŞEDDELİ RÂ HARFİNİN HÜKMÜ
2. râ
Şeddeli râ’da, birinci râ ikinci râ’nın hükmünü alır.
İkinci râ kalın ise birinci râ’da kalın, ince ise ince okunur,
1. râ
Kalın
İnce
Vakfen
Vakfen
Vaslen
DARULİTKAN
BAZEN TEFHİM (KALIN ), BAZEN TERKİK (İNCE) İLE OKUNAN HARFLER
EK
çalışma
Elif Meddi
( )
Lafzatullah Lamı
( )
Kalın İnce Kalın
İnce
Kalın (8) İnce (4) Kalın ve İnce
okunan
harfler
okunan
harfler
….
….
1
1
…
.
…
… …
2
…
2
…
•
Kendinden önceki
harfin incelik ve
kalınlığına tabidir.
3
… …
3
… …
Vaslen
•
Kendisinden önceki
harekeye tabidir.
4
4
…
Vakfen
5
…
6
… …
7
……
8
….
…
Vasıl
Hemzesi
İsti’la
Harfi
İsti’la
Harfi
İsti’la
Harfi
DARULİTKAN
İSTİ’LA
EK
çalışma
DARULİTKAN
Ra harfi 8 durumda kalın okunur
1. Fethalı ra
2. Öncesi fethalı sakin ra
3. Kendisi sakin, öncesi sakin
fethalı ra
4. Dammeli ra
5. Öncesi dammeli sakin ra
6. Kendisi sakin, öncesi sakin, öncesi
dammeli ra
7. Öncesinde arizi kesra alan (vasıl
hemzesi) sakin ra
8. Öncesi kesralı olup sonrasında fethalı
veya sakin isti’la harfi bulunan ra
BAZEN İNCE BAZEN KALIN OKUNAN HARFLER
3. Ra’nın Hükmü
Ra harfi 4 durumda ince
okunur.
1. Kesralı ra
2. Öncesi kesralı sakin ra
3. Kendisi sakin, öncesi
sakin, öncesi kesralı sakin ra
4. Öncesinde harf-i lin (ي)
bulunan sakin ra
Ra kendisi sakin olup
öncesi kesralı, sonrasında
da kesralı isti'la harfi gelirse
ر'nın ince ya da kalın
okunması caiz olur. Bu iki
vecih vasl durumunda
geçerlidir.
Sükun ile vakf yapılması
durumunda ise ر kalın
olmak üzere tek vecih ile
okunur.
Ra sakin, öncesi
sakin olan isti’la
harfi ve onunda
öncesinde kesralı
bir harf olursa
ر’nın iki vecihle
okunması caiz
olur.
Ra harfi 2 durumda hem ince
hem kalın (iki vecih) okunur.
EK
çalışma
